Expaticats

[update aan het einde van deze post]

Mensen houden van het verhaal van een held die vecht tegen een machtige tegenstander. Het omgekeerde is ook bekend: de Bond film slechterik, die uiteindelijk z’n verdiende loon krijgt. Beide verhaallijnen worden toegepast op de leider van Wikileaks: Julian Assange. Hij wordt of geprezen als een held, of veroordeeld als een terrorist. Het is of “schiet hem neer” of “hij is een onderdrukte held”, mogelijk gevolgd door samenzweringstheorieen.

De reacties zijn begrijpelijk. In het verleden is de regering van de VS betrokken geweest bij schimmige geheime handelingen, en recentelijk, in 2003, loog de vorige regering over hun redenen voor het beginnen van de oorlog teken Irak. Dus het is makkeljk om te vervallen in het altijd negatief beoordelen van handelingen van de regering van de VS, en het altijd positief beoordelen van iemand die het tegen hen op lijkt te nemen.

Er is ook iets van roddeljournalisme in het geheel. Het lezen van de uitgelekte berichten is als het lezen van een roddelblad, maar met de beroemdheden vervangen door wereldleiders. Dat vinden mensen leuk. Ik heb ook journalisten gezien die schijnbaar de kant van Assange kozen, omdat mogelijke aanklachten tegen hem ook de persvrijheid zouden beinvloeden (en dat zou iedereen zorgen moeten baren natuurlijk).

Wat heeft Wikileaks gedaan om zoveel opwinding teweeg te brengen? Ze hebben duizenden vertrouwelijke documenten, eerst militaire, later diplomatieke, op hun website gepubliceerd. Het lijkt alsof het materiaal grotendeels ongefilterd is. Daarom denk ik dat het niet juist is om Wikileaks een klokkenluiderswebsite te noemen. Klokkenluiden betekend het kennis hebben van specifieke misstanden binnen een organisatie, en die vervolgens aan het licht brengen. Maar dat is niet wat Wikileaks heeft gedaan. Het is ook niet de filosofie van Assange. Hij wil grote hoeveelheden vertrouwelijk materiaal publiceren, daarmee regeringen die veel geheimen hebben verzwakken, wat uiteindelijk zou moeten leiden tot een meer open samenleving.

Ik zal niet verder ingaan op deze filosofie, maar er is een duidelijk probleem met deze benadering. Door het ongefilterd bekendmaken van vetrouwelijke informatie, berokken je schade, iets dat Assange zelf toegeeft (hij heeft het “collateral damage” genoemd). Tot zover is deze schade verschenen in de vorm van b.v. de namen van Afghaanse informanten, die nu een doelwit zijn van de Taliban (er zijn er mogelijk al een paar vermoord). Of in de vorm van andere informatie, die geen schandalen bevat, maar wel schadelijk is voor diplomatie relaties (wat X zei achter de rug van Y, de mening van een diplomaat over een regering, etc).

De schade die hierdoor veroorzaakt wordt kan indirect zijn: zelfs als de informatie zelf niet direct problemen veroorzaakt, kan het wel er voor zorgen dat mensen vertrouwen verliezen in hoe hun vertrouwelijke berichten worden behandeld. Als je bijvoorbeeld iemand bent in het Iraanse verzet die iets wil doorgeven aan een Amerikaanse connectie (indirect of direct). Ik zou zenuwachtig zijn in dat geval, ik zou mijn naam niet op de Wikileaks website willen zien verschijnen. Mensenrechten organisaties hebben precies hierover hun bezorgdheid uitgedrukt.

Dus, er is veel informatie in het uitgelekte materiaal dat geen bewijs is van misstanden. Maar het is wel schadelijk. En dat is het probleem met wat Wikileaks doet.

Als er bewijs is van misstanden in vertrouwelijke documenten, dan kan het aan het licht brengen van die misstanden zwaarder wegen dan het breken van de regels door ze te publiceren. Als dit op een verantwoordelijke manier gebeurt, dan wordt het probleem aan de kaak gesteld, en worden onschuldige mensen niet de dupe. Maar dit is niet wat nu is gebeurd. Verreweg het meeste materiaal bevat geen bewijs van misstanden. Slechts een uiterst klein aantal zou er op kunnen wijzen, en zou verder onderzocht kunnen worden.

Ironisch genoeg, zou je kunnen zeggen dat het gebrek aan bewijs voor misstanden in het handelen van de regering van de VS juist aantoont dat ze doen wat ze zeggen dat ze doen. In plaats van dat ze iets anders doen achter je rug om, zoals Wikileaks beweerd op hun website.

Het dumpen van documenten zorgt er ook voor dat er zoveel informatie vrijkomt dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Een gericht vrijgeven van de weinige dingen die wel verdacht lijken, had veel meer impact gehad, omdat ze op die manier meer aandacht in de media hadden gekregen.

Uiteindelijk moet je dingen beoordelen op wat ze hebben bereikt, positief of negatief. Ik betwijfel sterk of het dumpen van deze documenten Assange’s visie van een open samenleving tot waarheid zullen maken. Maar ik weet wel dat geen ernstige nieuwe misstanden zijn ontdekt, terwijl er wel schade is berokkend. Dat is een negatieve balans. Wat jammer is, want het idee van het gericht lekken van informatie om overheidsmisstanden aan het licht te brengen is goed. Maar dat is niet wat Wikileaks van plan is.

[update]
Ik heb berichten gelezen dat Wikileaks claimt dat het niet slechts de diplomatieke dumpt, maar dat ze ze doornemen en dan selecteren (ze zeggen 960 van de 250000 tot zover). Dus, de gelekte diplomatieke berichten zijn niet “ongefilterd”. Dat veranderd niet veel aan mijn mening. Eigenlijk maakt het die mening negatiever. Als ze nu aan het selecteren zijn, waarom zitten dan al die roddel berichten en zo er tussen, die geen misstanden bevatten, maar wel diplomatieke relaties beschadigen? Het probleem blijft hetzelfde: Wikileaks is er niet op uit specifieke misstanden aan het licht te brengen, hun doel is de geheimhouding zelf aan te vallen, wat voor hun belangrijker is dan de gevolgen. Nog steeds een negatieve balans.